هفته پیش بعد از اعلان برنامه آخر هفته گروه هورامان که گلگشتی یکروزه در منطقه زندان برنجه در 28 کیلومتری شمال شهرستان تکاب بود، بهمراه چندتن از دوستان همنورد گروه طلوع و کوهیاران بنا بر این شد تا برنامه ای فنی در دل این گلگشت اجرا گردد.

در منطقه اطراف روستای برنجک دهانه هاي چند چشمه آهك ساز خشك شده مشاهده می شود كه مشهورترين آنها زندان برنجه يا درياي برنجه نام دارد. زندان برنجه عبارت است از حفره ای بیضوی در دل زمین بنابر اظهارات هیئت کوهنوردی شهرستان تکاب به عمق 70 متر با دهانه ای به قطر بزرگ 100 متر و قطر کوچک 50 متر؛ در حالیکه طبق اندازه گیری که در طی برنامه انجام دادیم به این نتیجه رسیدیم که در اعلام ابعاد این حفره تا 2 برابر مبالغه شده یعنی در واقعیت ارتفاع از دهانه تا سطح آب 35 متر، قطر بزرگ بیضی 50 متر و قطر کوچک برابر 20 متر می باشد. در كف اين سازه بزرگ طبيعي، درياچه اي از آب گرم 30 درجه و گاز كربنيك دار به عمق تخمینی 25 متر وجود دارد که البته بدلیل آمار نادرست قبلی میتوان به صحت عمق بیان شده نیز شک کرد. از روی نوارهای داغآب موجود بر روی سنگهای کناره سطح آب میتوان چنین استنباط کرد که در گذشته سطح آب حدود 5 متر بالاتر سطح کنونی بوده است. بدلیل خاصیت خورندگی آب حاوی گازکربنیک، دیواره در پایین سطح آب دریاچه، عقب نشینی کرده (بشکل یک قیف معکوس) و مساحت آن بمقداری نامعلوم افزایش یافته است. آب درياچه بعد از گذشتن از ميان سنگهاي رسوبي و آهكي ضلع جنوب شرقي به رودخانه مجاور در روستاي برنجه ملحق میشود.

داغآب چشمه در گذر ایام

ديواره هاي بلند و پرشیب این چشمه از لايه هاي رسوبی نازك تراورتن نواري (نوعی سنگ آهک متخلخل) پديد آمده است. از نظر زمين شناختي، پيدايش زندان برنجه مشابه درياچه سلیمان و زندان سليمان می باشد .

نمایی داخلی از درون حفره
دلیل نامگذاری زندان برنجه نیز از این قرار است که گفته مي شود در روزگاران قدیم، حاکمان محلي براي تنبیه رعیت و نیز مجازات مخالفان به پايشان سنگ بسته و آنها را به درون اين حفره ژرف مي انداختند. از نظر زمين شناسي تاريخچه پيدايش مشابهي مثل درياچه تخت و زندان سليمان را دارد و آن محل نيز از انباشته شدن رسوبات آهكي، تل هاي بلند و در مواردي دهانه هاي وسيع آتشفشاني مانند بوجود آورده اند.
نمایی از جبهه جنوبی
و اما گزارشی مختصر از برنامه . . . صبح روز جمعه مورخ 92/2/20 براساس برنامه ریزی گروه هورامان راس ساعت 6 در فلکه کوچمشکی حضور داشتیم که با تاخیری 45 دقیقه ای حول و حوش ساعت 7 توسط یک اتوبوس و 4 دستگاه خودروی سواری از شهر خارج شدیم. بجز گروه هورامان که هماهنگ کننده و میزبان برنامه بود نفرات حاضر در برنامه عبارت بودند از همنوردانی از گروههای طلوع، کارگروه غارنوردی هیئت کوهنوردی، آرامدلان، کوهیاران و بعضی از سنگنوردان داخل سالن. حدود ساعت 12 بود که به پای کار رسیدیم. بدلیل ذیغ وقت، به 4 گروه تقسیم شدیم؛ گروهی مشغول به تاسیس کارگاه در جبهه شرقی حفره اصلی شدند. گروهی متشکل از نفرات آماتور در کاسه فرعی فرود داده شدند. گروه دونفره ای متشکل از من و یوسف مرادی نیز به بررسی درزها و شکاف های کف کاسه فرعی مشغول و بعد از اتمام جستجو به گروه فرودرونده در زندان برنجه ملحق شدیم. بقیه دوستان نیز مدتی به تماشای برنامه فنی فرود و صعود و سپس اجرای گلگشت در مناطق اطراف مشغول بودند.
آنچنان که از شواهد مشخص بود در جبهه شمالی حفره دو کارگاه رولکوبی شده با فاصله 10 متر از هم وجود دارد که یکی 3 روله و دیگری 2 روله است. اما چون دارای پلاک نبودند در جبهه شرقی از شیاری بعنوان بلوک جهت تاسیس کارگاه استفاده شد. 
تاسیس کارگاه
کارگاهی مطمئن با بهره گیری از 2 بلوک همجوار

نکته مهمی که از سوی هیئت کوهنوردی شهرستان تکاب بدان اشاره ای نشده، وجود کاسه ای با دهانه ای دایروی در فاصله 20 متری ضلع شمالی حفره اصلی است که برخلاف حفره اصلی عمق کمتری داشته و بدون نیاز به طناب و ابزار فنی میتوان از ضلع جنوبغربی به کف آن دسترسی داشت. این کاسه برخلاف حفره زندان برنجه که پوشش گیاهی بسیار ضعیفی دارد از پوشش گیاهی متنوعی برخوردار است. در ضلع جنوبی کف این کاسه، برکه کوچکی آب حاوی گاز کربنیک وجود دارد که باتوجه به رنگ و بوی یکسان و نیز تراز سطح آب برابر با دریاچه واقع در زندان برنجه میتوان چنین نتیجه گرفت که دو حفره مجاور بزرگ و کوچک توسط تونلی مسغرق بشکل سیفون معکوس به یکدیگر متصل هستند. طی جستجو و وارسی کامل کاسه کوچک جهت یافتن دالان ارتباطی احتمالی بین دو حفره، به یک شکاف در دیواره شمالی کاسه کوچک برخوردیم که بعد از پیمایش حدود 30 متر در داخلش به بن بست رسیدیم. نکته جالب توجه در این شکاف وجود تعدادی استالاگمایت در دیوار بود.
فرود آقایان حمید منتجبی و محسن محمودی
تقی بابایی در اندیشه فرود
در پایان بهمراه آقای یوسف مرادی بعنوان آخرین نفرات در داخل حفره زندان برنجه فرود رفته و پس از صعود و جمع آوری کارگاه بسمت محل اُتراق بقیه دوستان رفته و بعد از صرف نهار، محل را به سمت روستا و نهایتا زنجان ترک کردیم.
فرود من و یوسف مرادی بعنوان حُسن خِتام
گرفتن جشن صعود دونفره ای غریبانه در غیاب رفقا!

لازم بذکر است که برطبق عادت در این برنامه نیز زباله های رهاشده در قعر حفره علی رغم سختی کار، جمع آوری و تا روستای برنجه حمل گردید.
ضمنا بابت برنامه ریزی و اجرای این برنامه از تمامی دوستان و همنوردان، بالاخص گروه طبیعت گردی هورامان به سرپرستی آقای ابراهیم رضایی که این پدیده زیبا را شناسایی و به سنگنوردان و غارنوردان استان معرفی کردند کمال تشکر را دارم. همچنین بخاطر بهره گیری از تجربه و ابزار فنی و طناب شخصی آقایان میثم آرامیده و حمید منتجبی از ایشان سپاسگزارم.

اسامی برخی از شرکت کنندگان در برنامه فنی بتفکیک گروه :

 - گروه کوهیاران : میثم آرامیده،حمید منتجبی،سمانه نجفی
 - سنگنوردان سالنی کار: محمود خاتمی،محسن محمودی
 - گروه طلوع و کارگروه غارنوردی هیئت کوهنوردی استان زنجان: تقی بابایی،یوسف مرادی،امیرحسین چرمی

هشدار جدی :
باتوجه به متصاعد شدن حجم قابل توجهی گاز کربنیک (کربن دی اکسید CO2) از عمق دریاچه و بادرنظرگرفتن این نکته که این گاز از اکسیژن سنگینتر بوده (وزن مخصوص 1.53) و بخاطر محفوظ بودن سطح دریاچه از هرگونه جریان هوا و باد، این گاز در اعماق حفره تجمع کرده است به گروهها و افرادی که قصد فرود در این حفره را دارند اکیدا توصیه می شود که درصورت داشتن سابقه هرگونه بیماری تنفسی و قلبی از فرود تا سطح دریاچه جدا خودداری کنند. ضمنا در صورت فرود حتما بیش از 15 دقیقه توقف نداشته باشند،چراکه صعود پارکاب و یومار زدن فعالیتی بشدت هوازی بوده و ممکن است با کمبود اکسیژن و در اصطلاح بریدن مواجه شوند. لطفا این هشدار را جدی بگیرید چراکه این اتفاق در این برنامه عینا برای یکی از دوستان رخ داد و خوشبختانه با بالاکشی فوری، امدادی موفق انجام شد.

تهیه و تنظیم گزارش : امیرحسین چرمی

تصاویر از تقی بابایی و میثم مرادلو